|
||
| Editor Login | Register | ||
| > Bilgi Rehberi > Siyasi Bilimler |
|
|
| Yönetimde Çağdaş Yaklaşımlar |
|
YÖNETİM: Bir işi çekip çevirmek,idare etmek sanatıdır.İnsanın varolduğu günden beri,sosyal ve ekonomik muhtevası ile en küçük toplum olan ailenin yönetiminden tutun da büyük toplulukların çekip çevrilmesi işlerinin düzenli şekilde ve istenen amaca ulaştırmak için, planlayan, teşkilatlan dıran, kadrolandıran, yürütme ve kontrol fonksiyonlarını yerine getiren,grubu başarıyla amaca ulaştırmakla ve sonuçta gurubu ile mutluluğu paylaşan,yeni görevlere her an hazır bulunduran, ida re eden kişi yöneten, yönetici olarak adlandırılır.Yönetenin yönettiği kişilere ise yönetilen denilmek tedir. Yönetim en eski bilimdir.tarih boyunca insanlar ya yönetmiş,yahut ta yönetilmiştir. Yöne tim bilim olmadan önce,insanlar sağduyuları ile işi yürütmüşlerdir. Medeniyet geliştikçe bu alandaki yeni teoriler ve kurallar yönetim bilimi konularına girmiştir. Yönetim bilimi her ne kadar yeni bilim olmuşsa da köklü bir tecrübe alanı vardır. Birçok devlet adamı bu alanda kitap yazmıştır.Hükümdarlar ve devlet adamları,devlet işlerinin nasıl yürütü leceği konularında öğütler ihtiva eden yayınlar bırakmışlardır.Aristo “Politika”, Eflatun “Cumhuri yet”, Hz.Ali “Devlet Adamlarına Öğütler”( Mısır valisine yazdığı mektup),Nizam-ül Mülk “ Siya setname”, Defterdar Sarı Mehmet Paşa “ Nesayih-ül Vüzera ve Ümera” (Devlet Adamlarına Öğütler) İbn-i Haldun “ Mukaddime” farabi “El Metinetül Fazala”, Muhammed Hamdullah “İslam da Devlet İdaresi”, harun Han Şirrani “İslamda Siyasi Düşünce ve İdare”, Gazali “Nasihat-ül Ma- lük”, Atatürk “ Nutuk” ve sözleride Devlet idaresinde dikkat edilecek hususlara değinmişlerdir. Beydeba’nın yazdığı “Kelile ve Dimne” eserinde de Kral Debşelim’e hükümdarlık öğretirken zarar görmemek için Fabl sanatını kullanarak, hükümdarda olması gereken özellikleri,insan özellikleri ders verici şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Yönetim biliminin tarihi 1887 olarak belirtilmişse de yönetim insanın doğuşu ile başlamıştır. Zira yönetimde ilk kayıtlar M.Ö.5000 yılında Sümerler,planlama,kontrol ve organizasyonu ilk defa M.Ö.4000 yılında Mısırlılar; dürüstlük ve halka iyi davranmayı,M.Ö.2700 yılında danışma,kullan ma ve dilekçe ile müracaatı, M.Ö.2000 yılında ücret ödemeyi uygulamışlardır. Türklerdeki yönetim ise Türk milletinin sürekliliği,vaktiyle kurulmuş ahenginden gelir. “Türk ırkı, tarih sahnesine çıkışının başlangıcında adalet, dürüstlük,saygı ve sevgi ilkeleri egemen olmuştur. Türkler yönetime hoşgörü ve adalet getirmişler,yönetimde aile ve millet kavramını işlemişlerdir.Bu ırkın ikinci çarpıcı karakteri,yönetmeye ve kumanbda etmeye olan kabiliyetidir; bilhassa karışık olan halkları derleyip toparlamak hususundaki teşkilat kaabiliyeti,Türk milletinin en önemli özelliğidir. Günümüzde yönetim biliminin önemi yeni anlaşıldığı, idari sistemlerdeki bozuklukların yönetim bilimindeki boşluklarından kaynaklandığı söylenirse de Bilge KAĞAN’ın Orhun kitabeleri ne yazdırdığı metinler o asırda Anayasa niteliğindedir.1900 yıllarından sonra batılı yazarların yazdığı kitaplardaki,yönetime ilişkin tavsiyelerin Hz.Ali’nin Mısır Valisine yazdığı (Mektup) öğütlere benzediği görülür.Bu yazarların birleştiği “Yöneticinin dış görünüşünün temiz ve düzenli olmasını, zeki,yüksek moralli ve iyi huylu olmasını,yeni gelişmeleri öğrenmeye hevesli yapacağı işin doğruluğuna inanmasını,tecrübeli olmasını,astlarını eğiten,bilenlere danışan bir insan olması hususlarıdır. Oysa Mısır Valisine yazılan mektup daha detaylıdır,özetlenecek olursa kendi tarihimizde, kendi kültürümüzde yöneticiye gerekli olan bilgileri bulmak mümkündür.Yöneticinin taşıması gereken pek çok vasıf vardır.Bazen iyi bir yönetici,iyi bir lider olmayabilir ama arzu edilen yöneticinin liderlik vasıflarına sahip olabilmesidir.Bunu başarabilmiş,liderleşmiş yöneticiler, yönettikleri toplumu amaçlara ulaştırma da daha önem kazanmaktadır. Bir teşkilatın etkin, başarılı ve mükemmel olması,o teşkilatı yöneten kişinin gayret ve kudretine bağlıdır. “Roma küçük bir köy halinden,büyük bir dünya imparatorluğunun merkezi haline gelinceye kadar geçirdiği gelişim devresi boyunca bir çok ciddi tehlike geçirmiştir.O da Roma’nın rakibi olan Kartaca’lıların, kudretinden değil üstün yetenekli general Anibal’ın şahsi kudretinden gelmiştir.” Diyen tarihçi LİTİUS başarılı yöneticinin neler yapabileceğini belirtiyor. Özet olarak komutanı arslan olan geyik sürüsü,komutanı geyik olan arslan sürüsünü mağ lup etmiştir.Yönetimde lider kavramı açıkça bu görüşte ifade edilmektedir. Iyi bir yönetici bütün kademelerde görev yapan bir başka tabirle masaya oturmadan masa nın diğer yüzünde çalışan başarıları yakın çevresinin dışındakilerce kabul edilmiş,yönetimin vazgeçil mez elemanıdır. LİDERLİK LİDER:Grup birliği açısından gözle görülebilen etkiler yapan kimse,grubun tecrübelerini değerlendirip düzenleyen ve bu tecrübeler yolu ile grubun kuvvetinden yararlanan kimsedir. Lider büyük planların yaratıcısı ve başlatıcısıdır.Bu planların gerçekleştirilmesini yöneticiler gerçekleştirir.Bazen lider iyi bir yönetici de olur.Bu o kişi içinde yönetilenler içinde iyi sonuç doğurur. Etkili liderlik gerçeğe dönük liderliktir.Gerçek insanın kendisini ve başkalarını bilmesini sağlar. “Liderlik”liderin kişiliği ile sosyal yapı arasındaki karşılıklı ilişkiler olarak düşünülebilir.Lider grubu,grupta lideri kontrol eder. “Liderler”arkadaşlık,sadakat,işbirliği ruh ve anlayış kuvvetli grupların ortaya çıkmasında önemli bir etmendir. LİDERLİK: a)Atama ile meydana gelen biçimsel liderlik. b)Doğal liderlik. c) Seçilmiş Liderlik. LİDERLİĞİN BAĞLI OLDUĞU DEĞİŞKENLER: 1.Liderin özellikleri. 2.”Lidere” bağlı olanların kişisel karakteristikleri,gereksinim ve tavırları. 3.Örgütün amaç ve yapısı gibi karakteristikleri. 4.Sosyal,Siyasal ve Ekonomik Ortam. Lider Tipleri 1- Demokratik Liderlik Liberal Liderlik Otokrat Liderlik Otokrat Liderlikte; karar fonksiyonu “Liderde”,Karizmatik Liderlikte;karar kişilerde,Demokrat Liderlikte;kararlar grupta toplanır. Demokratik lider,kararları elden geldiğince grup halinde,astlarının fikir,duygu ve ihtiyaçlarını dikkate alarak vermeye gayret eder.Demokratik lider teklif ve önerilerde bulunur.Astlarıyla probleme çözüm arar,onlarınişbirliğini kazanır. Karizmatik liderler,grubun kendi amaçlarını saptama ve kendi sorunlarını çözme konusunda geniş bir serbestlik tanırlar.Liderden gelen bir destek,yönlendirme söz konusu değildir.Grup kendi kendini destekler. Lider,grup ile örgüt arasında bir bağlantı unsurudur. Liderin yönetimindeki bireylerin doyumu bakımından en uygun liderlik Demokratik Liderliktir. Ancak;olaylara göre diğer liderlik şekillerinin uygulanmadığı haller olabilir. -Yönetici liderleştikçe başarı artar. -Hitabetteki gelişme yöneticiyi liderliğe yaklaştırır. BAŞARILI LİDERLİK UYGULAMALARI İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR 1.İnsana saygı duymak. 2.Astları tanımak. 3.Astların kendilerini önemli hissetmelerini sağlamak. 4.Astlar arasında bireysel farklar olduğunu kabul etmek ve gözden uzak bulundurmamak. 5.Astlara yetenek ve kapasitelerine uygun görev,yetki vermek,sorumluluklar yüklemek. 6.Astlara adil davranmak. 7.Astların his ve duygularına önem vermek. 8.Astlara kişilik ve davranışlarla örnek olmak. 9.Astlara kararlara katılma imkanı sağlamak. 10.İyi bir dinleyici olmak. 11.Sorunlara astların görüş açısından bakabilmek. 12.Astları ikna edebilmek. 13.Takım ruhu yaratmak. 14.Astlara yanılma hakkı tanımak. YÖNETİM FONKSİYONLARI PLAN YÖNETİMİ Planlama,hareketten önce düşünmeyi öngören zihni bir süreçtir.Tayin edilmiş amaçlara rasyonel bir yaklaşım ve bunların gerçekleştirilmesine hazırlık aşamasıdır. Özetle her türlü harekete geçmeden önce yapılması gereken bir hazırlıktır. Planlama, yönetimin birinci ve en önemli fonksiyonudur. Yönetim işinin temelinde kurumun amaçlarını gerçekleştirmek vardır.Planlama bu amaçlara nasıl ulaşılacağının kararlaştırılmasına ilişkin faaliyetler topluluğudur. Yönetici emrine verilen maddi ve beşeri kaynaklardan yararlanarak amaca ulaşmak durumundadır. Nereye gidilmek istendiğinin ve buraya nasıl gidileceğinin önceden belirlenmesi gerekir.Gelecekte nereye,nasıl varılacağının belirlenmesidir. Plan bir bakıma geleceği tahmindir. Nereye gideceğini ve bu yere nasıl gideceğini bilmeyen yöneticinin,yöneticiliği tartışmaya açıktır. Ülkemizin planlı kalkınma dönemi içerisine girdiği günden beri 5 yıllık kalkınma planı hedefleri belirlenmekte ve bu hedefe ulaşmak için de planlar yapılmaktadır. 2000’li yıllarda hangi hedefe ulaşmalıyız.Bunun için nasıl bir yol izlemeliyiz.Bu yolu belirlersek planı yapmış oluruz. PLANLAMANIN SAFHALARI SAFHA : Ana amacın belirlenmesi Ana amaç kuruluşun (İşletmenin) varlık nedeni ile ilgilidir.Okul niçin vardır.Okulun amacı nedir? Faaliyet alanı nedir? açıkça ortaya konulmalıdır. 2-SAFHA : Ana amaç genel bir yol gösterir.Etkili bir planlama için bizi ana amaca ulaştıracak alt amaçların belirlenmesi gerekir.Örneğin okuldaki her dersin ya da her sosyal faaliyetin amacı okulun amacına götürecek alt amaçlardır. Alt amaçların yol gösterici olmaları için; - Ölçülebilir-kantitatif olmalı. - Beklenen sonucu açıkça göstermelidir. - Gerçekçi ve objektif olmalı. - Hangi zaman aralıklarında gerçekleştirileceği belirtilmelidir. Ana amaç ve alt amacın belirlenmesinde işletmenin o gün içinde bulunduğu şartlar ile bunların ilerde ne yönde değişeceği çok iyi tahmin edilmelidir.Bu tahmin sizi alınması gerekecek yeni tedbirlere ve planlara teşvik edebilir. Amaçlar: Gelecek iyi bir tahminle görülüp belirlenirse; Motivasyon sağlar, Planlamayı kolaylaştırır. Yetki devrini kolaylaştırır. Koordinasyona yardımcı olur. Kontrol sürecini kolaylaştırır. Okul yöneticisinin; - Türk Milli Eğitiminin amaçlarını. - Yönettiği okulun amaçlarını. - Okuldaki derslerin ve diğer faaliyetlerin amaçlarının iyi bilinmesi gerekir.Bu amaçlar iyi bilindiği, alt amaçlarının iyi belirlenmesi halinde daha gerçekçi plan yapması mümkün olabilecektir. Örneğin okulun ana amacına ulaşması için okulda laboratuar eksikliği hissediliyorsa, okul yöneticisi laboratuar düzenlemek hedefini alt amaç olarak ele alması,gelecekte bu ihtiyacın ne miktarda olacağını iyi görmesi ve amacı (hedefi) netleştirmeye çalışması gerekmektedir. 3.SAFHA : Bu safha belirlenen amaçları gerçekleştirmek için izlenecek yolun belirlenmesi, alternatiflerin ortaya konulması safhasıdır. Amaca ulaşmak için hangi (işler) faaliyetler yapılmalı;nasıl yapılmalı,ne zaman,kim tarafından ve ne kadar sürede yapılmalı? Bu sorulara cevap arama safhasıdır. Örneğin : Laboratuar nereye yapılmalı? - Laboratuarın tahmini maliyet keşfi; - Laboratuar için hangi malzemeler lazım? - Bunları kim nerede, ne zaman,hangi sürede nasıl yapabilir. - Laboratuar malzemeleri yeniden mi temin edilecek,kim tarafından,nasıl,ne zaman,hangi sürede temin edilecek, okula kim ne zaman,nasıl monte edecek vb. - Ya da başka bir okulun fazla malzemeleri mi kullanılacak,bunda nasıl bir yol izlenecek.Tüm bunlara çok değişik alternatifler sıralanacak. 4.SAFHA : Kurum veya işletmenin kaynaklarının değerlendirilmesi. Kurumun;parasal,beşeri,teknik,fiziksel bilgi vb.imkanları ne durumdadır.Bunların kuvvetli ve zayıf yanı nedir?Bunun değerlendirmesi yapılmalıdır. Örneğimize göre;laboratuarın keşif tutarı kadar para var mı,bu paranın ne kadarı bu işe kullanılabilir. - Bu laboratuar cihazlarını tanıyan yerine monte edebilecek beşeri kaynak ne durumda,hangi işi kime yaptırmak mümkün,böyle bir elemanı nereden bulabiliriz? - Okulun teknik imkanları bu işin gerçekleştirilmesi için hangi safhalarda,hangi oranda yeterli olacak,hangi teknik imkan nerede,nasıl temin edebiliriz? - Laboratuar kurmakla ilgili uzmanlık bilgisi kimde var,bu işle kimler uğraşır,kurumda bu vasıfta eleman ya da bilgi varmı? - Para - varsa - Eleman - varsa - Teknik İmkan - varsa - Gerekli bilgi - varsa ortaya çözüm alternatifi konulabilir. 5.SAFHA : Yukarıdaki şekilde belirlenen alternatifler,çeşitli açılardan değerlendirilir ve birbiri ile karşılaştırılır. Bu değerlendirmede alternatifler: Teknik yapılabilirlik Maliyet. Öngördüğü zaman. Gerektirdiği kaynakları çeşitleri ve nitelikleri. Sosyal olarak uygulanabilirlik. İşin kalitesi vb.gibi kriterler açısından karşılaştırılması. Örneğin laboratuarı 100.000.000.Tl.sına “A” firması 3 gün orjinal araçlara donatabilecek ve hemen hizmete sokabilecek, I.Alternatif bu, Öte yandan okulun teknik elemanı malzemeleri ayrı ayrı alarak 3 ayda laboratuara monte edebileceğini ve 98.000.000.Tl.sına mal edeceğini söylüyor. Siz; I.Alternatifi “A” firmasının Teknik yönden bu işi başaracağını, Fiyatın uygun olduğunu, 3 gün gibi kısa zamanda laboratuarı gerçekleştireceğini,okuldaki elemanın 3 ayda yapacağı işin kalitesiz olacağını her ne kadar II.Alternatif 2.000.000.Tl.’si ucuz da olsa sonuç itibarı ile I.Alternatifin vasıflı elemanlarca,çok kısa zamanda kaliteli ve başarılı sonuç getireceği bu durumun kurumun lehine olabileceğini değerlendirebilirsiniz. 6.SAFHA: Artık bu safha alternatiflerden birine karar verme safhasıdır.Yönetici bir alternatifi seçer böylece izleyeceği yolu belirler ve uygulamaya koyar ve bu safhada anılan işler yapılırken kim neyi,nerede,nasıl,kimlerle ne zaman,hangi sürede,hangi vasıtalardan yararlanarak yapacaksa gerek kafasında,gerekse yazılı olarak bir program dahilinde ayrıntıları ile belirtir. Artık planlama süreci tamamlanmış,iş uygulamaya gelmiştir. Planlama yapılırken,devamlı karar vermek durumunda olan yöneticidir. O nedenle de düşünmek olayların muhakemesini yapmak lazımdır ve her karar sürecinde beyine giren bilgilerle ortaya çıkan kararlar,geriye dönülerek sık sık tahlil edilmelidir.Doğru kararlar uygulanmalı,yanlış karar vermemeli ve yanlıştan dönülmelidir. Planlamanın iyi sonuç vermesi,uygulanabilir olması,yöneticinin doğru kararlar almasına bağlıdır.Elinde parası bulunmayan yöneticinin laboratuar yapmak üzere yaptığı plan para engeline çözüm gelmedikçe uygulanamaz.Sonuç vermeyecek bir planı yapmanın anlamı da yoktur.Ama insan zekasının çözemeyeceği engel de yoktur.(Kolay veya çok zor her engelin bir çözümü vardır.) Yöneticinin vasıflı olması,demokratik tavırlı olması,planlarındaki muvaffakiyeti artırır. Atatürk diyor ki; “ Ben bir işte nasıl muvaffak olacağımı düşünmem,o işe neler mani olur diye düşünürüm,engelleri kaldırdım mı iş kendi kendine yürür.” İşte planlama,alt amaca ulaşmak için yapacağımız çalışmalarda önümüze çıkacak her türlü engelin nasıl kaldırılacağının yolunun belirlenmesidir.Bu hususlarda karar verebilmektir. Üst kademelerdeki uzun vadeli planlara “Stratejik Plan” denir. Organizasyonun alt kademelerindeki planlama daha çok (uygulamaya) dönük olacağı için bu planlara Operasyonel Plan denir. Planlama = Geleceği düşünme ve tahmindir. Plan hedefine ulaşan yönetimler,başarılı yönetim olarak değerlendirilebilir. Yöneticiler devamlı yönettikleri kurumla ilgili tespitler yapmalı,amaca ulaşmak için alt hedefler belirleyip,bunlara plan yapmalı ve uygulamaya koymalıdır. “NETİCESİZ VE MANASIZ ÇALIŞMAK,ÇALIŞMA KANUNUNA KARŞI BÜYÜK KABAHATTİR.” ATATÜRK |
|
| Bağlantılar: bilgininefendisi.net |
| Open Source Document Project | AUP&TOS |