1878 Berlin Kongresi kararıyla Kars"ın Rusya"ya
kalmasından sonra, Ruslar burada askeri amaçlı yollar yaptılar,
demiryolunu Sarıkamış"a kadar getirdiler. Buna karşılık Türk demiryolu
Ankara"nın ancak 100 km. doğusuna kadar ulaşmakta idi. Bağdat Demiryolu
Projesi"nin uygulanmasını, Doğu Anadolu"ya demiryolu yapılmamak
şartıyla kabul eden Ruslar"ın niyeti açık bir şekilde ortaya çıkmıştı.
Rusya daha savaşın başında ulaşım üstünlüğüne sahipti. Osmanlı Devleti
için en kolay yol Trabzon Limanı aracılığı ile ulaşımı sağlamak idi.
Kaldıki askeri denge açısından Rusya, Osmanlı Devleti"nden çok üstün
durumda idi. Osmanlı Devleti lehine olan tek şey ise, Rusya"nın Almanya
ve Avusturya ile savaş durumunda olmasıydı.1914 Ocak başından beri "Başkumandan Vekili" olarak bütün Türk ordularının komutanı olan Enver Paşa İttihat ve Terakki"nin "Merkez-i Umumisi"nin de (genel merkez) en güçlü adamı idi. Enver Paşa Kafkasya"da Rusya"ya karşı sağlanacak askeri bir üstünlükle "Turancı"
ülküyü gerçekleştirebileceğini düşünüyordu. Alman cephesinde meşgul
olan Rusya"nın Kafkaslar"da ancak 100.000 piyade ve 15.000 süvarisi 256
topu bulunuyordu. Ayrıca Ermeniler"den 4.000 ve Gürcüler"den 2.000
kişilik kuvvetleri vardı. Enver Paşa, Ruslar"a karşı iki kat kuvvetle
saldırıp yenmeyi düşünüyordu. 6 Aralık 1914 tarihinde Trabzon"a oradan
da Erzurum"a gelen Enver Paşa"nın kış ortasında, askerin yazlık giysi ile ve bütün yolar karla kaplı iken
yapmak istediği saldırıyı kabul etmeyen 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet
Paşa istifa etti. IX. ve X. Kolordu Komutamları da Enver Paşa"nın
düşüncesini paylaşmadıkları için istifa ettiler. Fevzi Paşa da (Çakmak)
kış saldırısına karşı idi. 3. Ordu"nun komutasını doğrudan üzerine alan
Enver Paşa, kış ortasında, 1,5 metre kar altında, -25 derecede ve 2-3
bin metre yükseklikte, arazinin dağlık ve ancak patika yollarından
yararlanılabildiği bir yerde, Liman von Sanders"in de karşı koymasına
rağmen 19 Aralık 1914 tarihinde orduya saldırı emrini verdi. 90.000
kişilik mükemmel disiplinli bir ordu "Sarıkamış Saldısı"na
başladı. Yiyecek ve ısınma için hiç bir hazırlık yapılmamış olan bu
saldırıda Türk askerinin 60.000"den çoğu soğuktan donarak öldü. Bütün
olanaksızlıklara rağmen asker, dayanıklılık, itaat, direniş ve mücadele
azminin üstünlüğü bakımından büyük bir örnek gösterdi. 27 Aralık"ta
yapılan Türk saldırısı Ruslar tarafından durduruldu. 28-29 Aralık"ta da
Sarıkamış kuşatıldı. Fakat ordunun 2/3"ü soğuktan donarak öldüğü için
kuşatma başarısız oldu. 1 Ocak 1915"te, planın başarısızlığını gören
Enver Paşa yine de saldırıyı devam ettirdi. 2 Ocak günü ise cepheden
ayrıldı. Rus ordusunun ileri harekatı ile Ardahan ve Oltu yeniden
Ruslar"ın eline geçti. Türk askeri çekilirken yine soğuk,açlık ve
hastalıktan büyük kayıplar verdi. 90.000 kişilik ordudan 12.000 kişi
geriye dönebildi, geriye dönenler de hastalıklı idi. Rus tarafının,
16.000 ölü, 12.000 yaralı ve hasta olmak üzere 28.000-30.000 kayıpları
vardı.Enver Paşa, Sarıkamış Harekatı ile ilgili haberlere sansür
koydurttuğu için, bu başarısızlık İstanbul ve diğer yerlerde yeterince
duyulmadı ve Enver Paşa"nın başarısızlığı sonradan etkisini gösterdi.
Kafkas Cephesi"nde üstünlüğü ele geçiren Ruslar, bir süre sonra hemen
hemen tüm Doğu Anadolu"yu ele geçirdiler.
|
