Yaklaşık 50 yıldır üzerinde aktif çalışmalar yapılan bir ütopya; Yapay Zeka!

Aslında adındaki çelişki bile ne kadar zor bir kavram olduğunun kanıtıdır. Bu konu üzerinde zaman zaman belgesellerden izlediğim ve ortaya çıkan fikirlerimin hala belli bir kalıba oturmadığını söylemem gerekiyor. Bu yüzden bu makalede anlatacaklarım bilgim ve hayal gücüm sınırında olacaktır. Ama sizi temin etmem gerekirki çok ilginç bir iki noktada buluşacağız.

Yapay - Yapaylık

Burada bahsi geçen yapaylık hangi düzeyde bir yapaylıktır? Karmaşık bir soru gibi görülebilir ama bu soruyu şu şekilde sorarsak herkes anlıyacaktır. Plastikten yapılan bir elma mı? yoksa Bilimsel bir Labaratuarda üretilen bir elma mı? Sizce burada gerçekten yapay olan hangisi?

Plastikten yapılan elmanın gerçek elmaya şekil, görüntü ve hacim olarak %95 oranında benzeyeceğini öngörelim. Oysaki Lab. üretilen Elma gerçeğine bu kadar yakın olmıyacaktır. İşte bu noktada yapaylığı belirleyen koşul o nesneye yönelik temel özelliklerdir. Lab. üretilen yapay elmanın gerçeğinde olduğu gibi tat, çürüme vs. gibi özellikleri olacaktır. Bu özellikler şekil, görüntü ve hacim olarak benzemese bile nesne nin temel özelliklerini barındırdığı için daha yapay bir gerçek olacaktır.

Demekki yapay ile gerçek arasındaki yakınlık bir nevi yapaylığın gerçekliğini gösteriyor. Dahada doğrusu yapayı yapılan nesnenin ne kadar fazla temel özelliği kullanılırsa yapaylığın gerçekliğide okadar artıyor.

Yapay Zeka Programlama ( Cevap verme, düşünebilme, bağlantı kurma vs. )

Yapay Zeka az önce yapaylığı ele alırken kullandığımız fikirlerden yola çıkılarak düşünüldüğünde, düşünebilen, karar verebilen, kendi başına öğrenebilen ve kendini geliştirebilen temel zeka özelliklerini içermek zorundadır.

Gerçek Zeka yaptığı ve yapacağı her şeyde belirli adreslere gider ve bu adresler arasında bir bağlantı kurar. İşte bu adreslerin en temelinde, nesne isimleri yer almaktadır. Bunları kelimeler olarak adlandıralım. Gerçek Zeka gerekli olan bilgiye her zaman o nesneye ait kelime adı ile ulaşır.

"Sanırım Zeka konusunda bilimsel veya teknik bir bilgi verecek kadar bilgili ve öğretimli biri değilim, ancak bu zeka hakkında mantık yürütmeyeceğim anlamına gelmez."

Tırnak içerisinde yazdığım cümlenin doğruluğundan öte bir özelliği daha var. " Sanırım " kelimesi ile başlayan bir cümle " Değilim " ile devam eden sonra " ancak " ile bitirilen bir cümle. İşte bu Zeka ’nın bize verdiği özelliktir. Bu tür bir cümleyi bir bilgisayar programı ile gerçekleştirmeyi düşünmek bile çok yorucudur.

" Sanırım " kelimesinde daha bilinmeyen ( yani ne doğru ne yanlış, ne evet ne hayır ) derken cümle sonunda " değilim " kelimesinde kesin bir karar veriliyor. Daha sonra " ancak " kelimesi ile tüm işler değişiyor. Yukarıdaki cümleyi " Zeka hakkında mantık yürütebilirim " diyede söyleyebilirdim. Bunun bir bilgisayar tarafından işlenmesi çok daha kolay olabilirdi.

Bilgisayara " merhaba " dediğinde , bilgisayarın sana yanıt vermesi bir koşul olayıdır. Bunu basit olarak bir programlama dili ile göstermemiz gerekseydi ;

eğer (alınan = merhaba) ise {
...cevap : sanada merhaba
}

Şeklinde yazılabilir. Ama Az önce tırnak içine alarak yazdığım gibi bir cümlenin bilgisayar tarafından koşullandırılarak anlaşılması çok güç olacaktır. Bunun en büyük nedeni bilgisayarda mantığın çok katı işlemesidir.

Ama yinede geliştirilmiş koşullama sistemleri ile bu sorunlar belli düzeylerde aşılabiliyor. Bence burada asıl sorun Dil den kaynaklanıyor...

Benim düşünceme göre ana dili İngilizce olan bir kişi yada gruplar asla gerçeğe yakın, öğrenebilen, kararsız olabilen, şüphe edebilen yada karşısındakinden alacağı basit bir metinin bir fıkra gibi gülünecek bir şeymi yoksa normal bir metinmi olacağını anlayan bir yapay zeka yapamıyacaktır.

Tabi bu düşünceme çok iddalı yada ütopik olarak bakan kişilerde olacaktır. Bunun nedenlerini ve çözümlerini kendimce anlatmaya çalışcam.

Az önceki koşullu " merhaba " örneğini , ingilizce başka bir kelime ile yapalım. ( Bu aklıma gelen ve en basit örnektir. ) Kelimelerimiz :

How : Anlamları : Nasıl , Ne kadar, Hangi Yolla
Much : Anlamları : Çok, hemen hemen, pek

How much ( is it ): Anlamı : Kaç para

eğer (alınan = how much) ise {
.......
}

Gibi bir koşulda bilgisayar sizce nasıl bir cevap verecektir? Eğer bilgisayarın bu soruya doğru yanıt vermesi isteniyorsa " How Much " kelimesinin bir kalıp olarak girilmesi gerekmektedir. Eğer kelime anlamı olarak işlenseydi bilgisayar " how " ve " much " kelimelerinin hangi anlamlarını kullanacağını bilemezdi. Bu örnek gibi binlerce kalıp olacağı düşünüldüğünde ve uygulandığında bu yapay zeka nın ötesinde bir tür hesap makinasına olacaktır.

Burada asıl sorun ingilizce ve çoğu dillerde olan kelimelerin bir den çok anlamının olmasından kaynaklanmasıdır. Mükemmele yakın bilgisayar destekli bir zekanın oluşması için her kelimenin ayrı alanlara işaret etmesi gerekmektedir. Ve dahada önemlisi bu kelimeler arasındaki bağlantıdır. Buradan yola çıkarak her kelimenin 1 e 1 anlamı olduğu düşünüldüğünde Yapay Zeka açısından şuankinden çok daha önemli gelişmeler olacaktır.

Diğer bir olayda kelimeler arasındaki bağlantıdır. İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturacağı bir cümleden 1 den fazla değişik anlamlar çıkacaktır. İşte bu anlamların çözülebilmesi için Yapay Zeka da o anki ortam yada önceki konuşmalardan o cümle ile önceki cümleler arasında bir bağlantı kurulması gerekirki bu yapılabilmesini bırakın düşünülebilmesi bile çok zor bir olaydır.

Elbetteki Yapay Zeka sadece kelimelerle oluşan ve işleyen bir kavram değildir. Ama en temelde düşünmeye yarayan ve tepkilerimizi belirleyen adres ve bu adresler arası bağlantılar vardır.

Normal bir insana ( arkadaşımıza ) yumruk atar gibi yaptığımızda refleksleri sonucu gardını alacak ve şaka olduğunu anladığında gülümseyecektir. Gerçek bir yumruk attığımızda ise yine refleksleri sonucu gardını alacak sonrasında kızacak gerekirse karşılık verecektir. Aynı işlemi sensorleri olan bir robota yaptığımızda ise sadece programlandığı gibi hareket edecektir.

Sonuç olarak gelecekte bir gün Yapay Zeka üzerine büyük bir ilerleme yapıldığında bunu yapacak kişi yada grupların dil olarak her kelimeye daha doğrusu zekanın alacağı her nesneye değişik adres ve bağlantılar yapacak bir kişi yada grup olacağına inanıyorum.

Örnek vermek gerekirse, oldukça zengin bir dilleri olan Japonların yarattığı akıllı köpekler ilk aklıma gelen örnektir. Unutmamak gerekirki Türkçe de oldukça zengin bir dildir. Kim bilir belki günün birinde bir Türk yapay zeka üzerine çok büyük bir gelişme yapar...