|
||
| Editor Login | Register | ||
| > Yaşam > Biyografi |
|
|
| Katip Çelebi |
Katip Çelebi (1609 - 1657) Şubat 1609"da İstanbul"da doğdu. Asıl adı Mustafa"dır. Doğu"da Hacı Halife, Batı"da ise Hacı Kalfa adıyla da tanınır. Babası Abdullah Enderun"da yetişmiş, silahdarlık göreviyle saraydan ayrılmıştı. 14 yaşına kadar özel eğitim gören Kâtib Çelebi, 1623"te Anadolu Muhasebesi Kalemi"ne girdi. IV. Murad Dönemi"nde (1624-1640) girişilen Doğu Seferlerine kâtib olarak katıldı. 1635"te İstanbul"a dönerek kendisini tümüyle okuyup yazmaya verdi. Dönemin ünlü bilginlerinin derslerine katılarak medrese öğrenimindeki eksikliklerini giderdi. Tarihten tıpa, coğrafyadan astronomiye kadar geniş bir ilgi alanı olan Kâtib Çelebi"nin aynı zamanda zengin bir kitaplığı da vardı. 1645"te sırası geldiği halde yükselemediği için kalemdeki görevinden ayrıldı. Ancak 1648"de Takvimü"t-Tevarih adlı yapıtı dolayısıyla Şeyhülislam Abdürrahim Efendi aracılığıyla kalemde ikinci halifeliğe getirildi. Bundan sonra da öğrenme ve öğretme yolundaki çabalarını sürdüren Kâtib Çelebi peşpeşe yapıtlar vermeye başladı. Telif ve çeviri olarak yirmiyi aşkın kitap yazdı. En önemlileri tarih, coğrafya ve bibliyografya alanındadır. Tarih alanındaki yapıtlarının ilki 1642"de tamamladığı Arapça Fezleke"dir. (Fezleketi Akvâlü"l-Ahyâr fi İlmi"t-Tarih ve"l-Ahbar). Dört bölümden oluşan kitapta tarihin anlamı, konusu ve yararı anlatıldıktan sonra bu alandaki temel yapıtların bir bibliyografyası verilmiş, ardından da Klasik İslam Tarihçiliği"ne uygun olarak Dünya"nın yaratılışından 1639"a dek kurulan devletler ve meydana gelen önemli olaylar kısaca sıralanmıştır. En tanınmış yapıtlarından olan Tuhfetü"l-Kibar fi Esfari"l-Bihar"da kuruluş döneminden 1656"ya kadar, Osmanlı Denizciliği"nin bir tarihçesi yanında Osmanlı Donanması"nın, tersane ve bahriye örgütünün işleyişini anlatır, kaptan-ı deryaların yaşam öykülerini verir. Sonunda da son zamanlarda denizlerde uğranılan başarısızlıkları giderme yolundaki öğütlerini sıralar. Coğrafi yapıtların en önemlisi olan Cihannüma, Osmanlı Coğrafyacılığı"nda yeni bir çığır açmıştır. Kâtib Çelebi, Cihannüma"yı iki kez yazmıştır. 1648"de yazmaya başladığı ilki, Klasik İslam Coğrafyası temelindeydi. Bu yapıtını henüz bitirmemişken eline geçen Gerardus Mercator"un Atlas"ını, Mehmed İhlasî adlı bir Fransız dönmesinin yardımıyla Latince"den Türkçe"ye çevirterek yeni bilgiler edindi ve 1654"te Cihannüma"yı ikinci kez yazmaya girişti. Ardından yine Mercator"un Atlas Minor"unu elde etti. Bunların yanı sıra Batılı coğrafyacılardan Ortelius, Cluverius ve Lorenz"in yapıtlarından da yararlandı. Doğal olarak eski Arap, İran ve Osmanlı Coğrafyacıların yapıtlarını da kullandı. İkinci Cihannüma, Dünya"nın yuvarlak olduğunu da kanıtlamaya çalışan fiziki coğrafya ağırlıklı bir giriş bölümünden sonra Kristof Kolomb ve Macellan"ın keşif gezilerinden söz eder. Ardından Japonya"dan başlayarak Asya ülkelerini tanıtır. Bunların tarihleri, yönetim biçimleri, ekonomileri, inançları konusunda bilgiler verir. Bu arada İslam Coğrafyacılarının bilgi yanlışlarını gösterir, bunların harita kullanmamaktan ileri geldiğini açıklar. Bu ikinci Cihannüma"da anlatılan son yer Van"dır. Birinci Cihannüma"da ise Osmanlı Avrupa"sı ve Anadolu ile İspanya ve Kuzey Afrika"yı kapsamaktadır. Her iki biçimde de ek olarak birçok harita vardır. Cihannüma, özünde tüm İslam ve Hıristiyan Coğrafyacılığı"nın da temeli olan Batlamyus (Ptolemaios) Kuramı"na dayanmakla birlikte, o güne dek hemen hemen hiç yararlanılmayan Batı kaynaklarını Osmanlı Coğrafyacılığı"na tanıtması bakımından büyük önem taşır. 6 Ekim 1657"de İstanbul;da vefat etmiştir. |
|
| Bağlantılar: bilgininefendisi.net |
| Open Source Document Project | AUP&TOS |