|
Linux"ta Program kurmak
Bu yazıda Linux altında çeşitli yöntemlerle program
kurulumlarının nasıl yapıldığı gösterilecektir.
İçindekiler
Red Hat Package Manager (RPM)
K Desktop paket yöneticisi: kpackage
KDE ve Gnome dosya yöneticileri
Komut satırı kurulumu: rpm
RPM ve parametreleri
Sıkıştırılmış arşivlerden program kurulumu: tar.gz
Yazılımın derlenmesi
Linux"ta paket yüklemek ve güncellemek oldukça kolaydır. Redhat
tarafından geliştirilen RPM (RedHat Package Manager) sayesinde o yazılıma
ait bütün program dosyaları, dökümantasyon, veri dosyaları ve
konfigürasyon dosyaları sistemimize yüklenebilir. Paketleri yüklemek
kaldırmak ve güncellemek için RPM kolayca kullanılabilir.
Verilecek tek bir komut ile bu çeşit işlemlerin herbirini kolayca
yerine getirebiliriz. Ayrıca uygulamaların kaynak
kodundan da yüklemesini yapabilirsiniz. Yapılandırma programcıkları
kullanılarak oldukça kolay hale gelen bir sistemde 3 komut ile de
bu işlemi RPM alternatifi olarak kullanabiliriz. Yapılandırma
programcığı sistemimizi otomatik olarak algılar ve sistemimize
özgü bir makefile dosyası yaratır. Daha sonra bu oluşturulan
dosyadaki verilere göre diğer komutları kullanarak program kurma
işlemini yerine getiririz. RPM paketlerine rpmfind.net adlı
adresten tüm şimdiye kadar ortama sunulmuş RPM paketlerinin
deposuna erişebilirsiniz. Freashmeat.net adresinde ise yeni çıkan
ve gelişmekte olan paketlere ulaşabilirsiniz. Ayrıca çeşitli açık
yazılım üreten firmaların sitelerinden de RPM paketleri
bilgisayarınıza indirebilirsiniz (oracle.com)
Red Hat Package Manager (RPM)
RPM konfigürasyon, dökümantasyon, görüntü, örnek ve program
dosyalarının yanı sıra bir uygulama tarafından kullanılabilecek
bütün diğer dosyaları otomatik olarak yükleyen Windows kurulum
sihirbazına oldukça benzer. RPM paketlerini yüklemek ve kaldırmak
için bir kabuk komut satırında rpm komutunu kullanabilir ya da
kpackage veya GnomeRPM gibi herhangi bir pencere-tabanlı RPM
programından yararlanabiliriz. CD-ROM�larınızın üzerindeki
RPM paketleri Linux için mevcut olan paket sayısı göz önüne alındığında
sadece ufak bir kısmını temsil etmektedir. FTP sitelerinden daha
fazla ve değişik RPM peketine kolaylıkla erişebilir ve
sisteminizi güncelleyebilirsiniz. http://rpmfind.net/linux/RPM
adresinde kapsamlı RPM paketi deposu bulabilirsiniz.
CDROM�unuzdan bir yazılımı yüklemek için ise öncelikle RPMS
dizinine geçmek ve sonra da istediğiniz paketi yüklemelisiniz.
Erişmeye çalışmadan önce CDROM unuzu bağladığınızdan emin
olun. Buradaki paketleri sisteminizdeki bir dizine yerleştirdikten
sonra yüklemek için rpm komutunu yada bir grafik arayüzü
kullanabilirsiniz.
K Desktop Paket Yöneticisi: kpackage
KDE masaüstü,
kpackage adı verilen oldukça güçlü ve kullanımı kolay bir RPM
paketi yöneticisini içerir. Grafik ortamda komut satırında
kpackage komutu ile sistemimizde K desktop yüklü olduğu sürece
herhangi bir pencere yönetisinde başlatılabilir. Kpackage
penceresinin sağ tarafında Properties ve File List adında
sekmelere sahip iki tane panel vardır. Properties panelinde RPM
paketindeki yazılımın sürüm numarası ve üreticiler de dahil
olmak üzere birtakım bilgiler görüntülenir. File List panelinde
ise yazılım paketinde yer alan dosyalar listelenir. Kpackage
programını kullanarak yüklü paketleri görmek, yüklü olan bir
paketi kaldırmak veya yeni paket kurmak oldukça kolaydır. Bir
paketi yüklemek için, file menusunden open seçeneği ile
dosyamizin olduğu dizinden dosyamizi seçili hale getiririz.
Paketin güncellenmesi ve test edilmesi seçeneklerini de içeren
bir installation iletişim kutusu görüntülenir. Halen yüklü
olan paketler için update seçeneği belirir. Test seçeneği ile
ise bir kurulum gerçekten yüklemeden test edilebilir.
KDE ve Gnome dosya yöneticileri
Gnome"a RPM paketlerini doğrudan doğruya dosya yöneticisinden
yükleyebilirsiniz. Paketin konumunu tespit ettikten sonra simgesini
sağ tıklayarak install veya update seçeneklerine erişebiliriz.
KDE dosya yöneticisi kurulum için kpackage programını kullansa
da RPM paketlerinin dosya yöneticisi tarafından kullanılmasını
imkan verir.
Komut satırı kurulumu: rpm
rpm komutu ile paketleri idare edebilir, sorgulayabilir, kendi
paketlerinizi oluşturabilir ve sahip olduklarınızı doğrulatabilirsiniz.
Paketlerin idare edilmesi, yeni paketlerin yüklenmesi, yeni sürümlere
terfi edilmesi ve paketlerin kaldırılması işlemlerini kapsar.
Yeni bir yazılımı yüklemek için -i parametresini, yüklü olan
herhangi bir paketi güncellemek için -u parametresini kullanırız.
Kurulu olan paketi kaldırmak için -e parametresi kullanılır.
Paketin kurulu olup olmadığının kontrolü -q parametresi ile yapılabilir.
qa parametresi ile yüklü paketlerin listesine ulaşılabilir.
RPM ve parametreleri
| rpm -i |
bir paketi yükler |
| rpm -e |
bir paketi kaldırır. |
| rpm -q |
bir paketi sorgular. |
| rpm -U |
yükleme ile aynı fakat önceki sürümü kaldırır |
| rpm -verify |
bir paketin doğru olarak yüklendiğini onaylar. |
| --nodeps |
hiçbir bağımlılık kontrolü yapmadan yükler |
| --force |
Çakışmalara rağmen kurulum işlemini zorla gerçekleştirir. |
| --percent |
kurulum sırasında paket yüzde miktarını gösterir. |
| --test |
kurulumu test eder; yüklemez, sadece çakışmaları
kontrol eder. |
| -h |
paket yüklenirken # sembollerini görüntüler. |
| rpm -qa |
bütün paketleri sorgular |
| rpm -qR |
bu paketin bağımlılığı olan paketleri
listeler |
| rpm -qi |
bütün paket bilgilerini görüntüler. |
| rpm -ql |
paketteki dosyaları listeler. |
| rpm -qd |
Sadece paketteki dökümantasyon dosyalarını
listeler. |
| rpm -qc |
Sadece paketteki konfigürasyon dosyalarını
listeler. |
Sıkıştırılmış arşivlerden program kurulumu: tar.gz
İnternette
birçok sayfadan RPM dosyasi ile birlikte tar.gz formatında sıkıştırılmış
arşiv dosyası da edinilebilir. Bu dosyalar programın kaynak
kodlarını içermektedir. Genelde kaynak kodlarının bulunduğu arşiv
dosyasını bir dizin içersinde kurarız. Eğer gelişi güzel bir
şekilde paketleri bulunduğumuz dizinlere açarsak belli bir süre
gereksiz birçok kaynak kodu ile harddiskimiz dolar. Bu yüzden arşivlenmiş
dosyaları açarken belli bir strateji izlememiz gerekir. Genelde
kurulacak paketler /usr/local dizinin içine açılır ve bu dizin içersinde
kurulur. Paketlerin bazıları açıldıklarında kendilerine bir
dizin yaratarak o dizin içersine kurulurlar fakat bir genelleme değildir.
Bu yüzden paketi açmadan önce kaynak arşiv dosyamızı /usr/src
dizini içersine taşımamız gerekir. bunu
mv dosya-adi.tar.gz /usr/local
|
komutu ile paketi çektiğimiz dizinden /usr/local dizinine paketin aktarımı
gerçekleştirilir. Bu aşamadan sonra aşağıdaki komut ile
arşiv
dosyamızın bir dizin yaratıp yaratmadığı kontrol edilir.
Kontrolden sonra eğer dizin yaratılmıyorsa siz kendiniz mkdir
komutu ile bir dizin yaratarak kaynak kodlarını bu dizin içersine
açarsınız. Bu işlemler sıarasında midnight commander gibi bir
dosya yöneticisi kullanmanızda tavsiye edilebilir. Eğer bir
kaynak kodlarının bir dizin içersine koyulduğu tespit ediliyorsa
artık arşivimizi güvenle açabiliriz. Aksi taktirde paketi yarattığımız
dizine taşıdıktan sonra kaynak kodun açılmaasını sağlarız.
Arşivimizi açmak için
komutu kullanılır. Buradaki tar komutundan sonraki x parametresi dosyaları
çıkarmak için, v parametresi dosyalar çıkartılırken yol
isimlerini görüntülemek için, f parametresini ve dosya ismini
kullaniriz. Ayrıca bu parametrelere bir z parametresi de ekleyerek
açma ve çıkarma işlemlerini tek bir tar komutunda birleştirebiliriz.
Ayrıca eğer dosyanın uzantısı tar.gz değil de tar.z ise
parametre olarak -Zvf girilmelidir.
Yazılımın derlenmesi
Kaynak kodlarının açıldığı dizin içersinde genel olarak README veya
INSTALL şeklinde bir dosya mevcuttur. Bu dosyalar içersinde
paketin kurulumu sıarsında izlenecek yollar tarif edilmiştir.
Genelde bu kurulum notlarının olduğu dizinde configure adındabir
programcık mevcuttur. Bu program makinenizin konfigurasyonu hakkında
bilgi toplayarak bu bilgilere göre bir makefile oluşturur. Oluşturulan
bu makefile programın makinenize gore kurulumunu sağlar. Örneğin
bazı makinelerde C derleyicisi olarak gcc yerine cc kullanılmaktadır.
"configure" programcığı makinemizin kendine has özelliklerine
göre bize bir makefile oluşturur. configure programcığını
komutu ile çalıştırırız. Daha sonra o dizinde makefile dosyası oluşur.
Bu makefile dosyasını
komutu ile derlemek üzere kurulumu başlatırız. Bu komut ile birlikte o
dizindeki kurulumla ilgil dosyalar bir düzene sokulur bir liste oluşturulur.
make komutu ile makefile dosyasındaki yapıya göre kurulum
dosyaları hazırlanır. Bu noktadan sonra hazırlanan kurulum
dosyalrının bilgisayarımızda gerekli yerlere kurulması kısmının
gerçekleştirilmesi için
komutunu veririz. Eğer programı kuracağımız dizinleri ve kurulum
dosyalarının gönderileceği dizinleri değiştirmek istiyorsak
makefile dosyasını düzenleyerek bu amacımıza kolayca ulaşabiliriz.
Bu komuttaki kurulumun gerçekleştirilmesini sağlayan install
scriptinde kurulum işlemini adım adım gerçekleştirecek olan
komutlar yer almaktadır. Böylece programımızı makinemizin
konfigürasyon bilgilerine göre programın kaynak kodlarından
kurmuş olduk. |
