Etik konusundaki ihlallerin medyanın ticarileşmesi ile de bağlantısı
vardır. Medyanın ticarileşmesi, düşünce ve ifade özgürlüğü üzerine yasal
engeller dışında fiili kısıtlamalar getirmektedir. Basının ticari bir işletme
İletişim 2004/19
________________________________________
Page 16
Ruhdan UZUN
16
haline geldiği ve tekelleşme eğilimlerinin görüldüğü bir ortamda, ifade
özgürlüğü ticari çıkarlar tarafından sınırlandırılmaktadır. Hanlin, ticari
kaygıların editoryal bağımsızlık üzerinde nasıl etkili olduğunu anlatır:
"Uygulamada editoryal bağımsızlık genellikle patron
tarafından belirlenen siyasi düzen veya temel meseleler
hakkında stratejik kararlar alma konusuyla değil; günlük üslup,
içerik ve editorya bütçesi konularıyla sınırlıdır. Bunun yanı sıra,
satış savaşı ne kadar şiddetli olursa, editörler üzerindeki ticari
baskı da o kadar artacak; gerçeklik, geçerlilik ve etik açıdan
kabul edilebilirlik konularındaki gazetecilik standartları zarar
görecektir. Pazarlamacılıkla ilgili ticari kararlar ve yayıncının
sorumluluğu, kolaylıkla editoryanın gereklerinin önüne
geçecektir." (1998:66).
Ali Sami Alkış da ticari ilişkilerin spor yazarını nasıl kısıtladığını
vurgulamaktadır:
“Artık emirler geliyor, bu emirlere de harfiyen uyulmak
durumunda kalınıyor. O elinize getirilen, verilen sayfa limiti
sizin görüşünüze, belki de gazete politikası olarak da ters
olabilir. Ama ticari ilişkiler başladığı için ticari ilişkiler mesleki
kaygıları da buldozer gibi ezmeye başladı” (Alkış, 1997:97).
Ticari kaygıların, editoryal bağımsızlık üzerinde oluşturduğu baskı,
profesyonel ideoloji yoluyla iş görür. Hanlin, meslek pratiklerinin sıradan
gazetecilere etik konularda fazla bir hareket alanı bırakmadığını vurgular:
"Kadrolu sıradan gazetecilerin normal koşullarda bile
gazetenin siyasi veya etik temelleri konusundaki gidişatına
meydan okuma şansları genellikle pek yoktur. Haber odasının
normal işleyişi içinde, özellikle popüler basında, muhabirlerden
gelen haberler, yazı işleri müdürleri veya arka sıralardaki
yönetici editörler tarafından sıraya konup yeniden yazıldıktan
sonra yayımlanır. Siyasi sivrilikler törpülenir, yeni gerçekler
katılır ve haberin açısı incelikle değiştirilir. Hatta bundan önce
de, kullanılacak hikayelerin seçilmesi ve bunların hangi
7
Türkiye’de Spor Basınının Etik Anlayışı
17
gazeteciler tarafından işleneceği, patronun kararlaştırdığı siyasi
çizgi veya editörün belirlediği sunum biçimini temin edecektir.
Bütün bunlar doğrudan yönergelere gerek kalmadan sağlanır."