ENDOKRİN SİSTEM

Canlıların vücudunda kontrol ve düzenleme görevini üstlenen sistemler sinir sistemi ve endokrin sistem­dir, ikisi birlikte çalışarak organizmanın bütünlüğünü sağlar. Endokrin sistem endokrin bezlerden oluşur. Bu bezler hormon denen salgıyı salgılar.

• Ürettikleri salgıları kana veren bezlere iç salgı bezi bu salgılara da hormon denir.

• Ürettikleri salgıları kanala veren bezlere İse dış salgı bezi denir. Bu salgılara da enzim denir.

• Ürettikleri hormonları kana, enzimleri de kanala gön­deren bezlere karma bez adı verilir.

Hormon: Canlıların vücudunda bulunan bezler tara­fından üretilip, kan ile taşınan maddelerdir.

Hormonların Özellikleri  

1. Üretildikleri yerden etki edecekleri doku ve organ­lara, hayvanlarda kan ile, bitkilerde ise soymuk boru­su ile götürülürler.

2. Her hormonun etki edeceği hücre, doku veya organ farklıdır.

3. Az miktarda üretilirler.    

4. Gereğinden az ya da çok üretilmeleri hastalıklara neden olur.

5. Protein ve yağ yapısındadırlar.

HORMON ÜRETEN BEZLER

a) Hipofiz Bezi: Beynin tabanında hipotalamusun altında yer alır. İki kısma ayrılır.

Hipofiz bezinde üretilen hormonlar ve görevleri

A. Büyüme hormonu:

Büyüme ve gelişmeyi sağlar. Kemik ve kas dokusunun gelişmesinde etkilidir. Bü­yüme döneminde fazla salgılanması devliğe az algı­lanması cüceliğe sebep olur.

2. Deriye renk verici maddeleri uyaran hormon hipofizden salınır.

3. Tiroid bezini uyararak çalışmasını sağlayan hor­monu üretir.

4. Dişilerde süt bezlerinin çalışarak süt üretmesini sağlayan hormonu salgılar.

5. Gamet hücrelerinin oluşmasında etkili olan hor­monları üretir.

b. Tiroit bezi:

Boynumuzun tabanında soluk borusu­nun önünde yer alır. İki çeşit hormon üretir.

1. Tiroksin: Vücut metabolizmasını hızlandırır. Tirok­sin hormonu iyot varlığında sentezlenir. Alınan yiye­ceklerde iyot eksikse tiroksin salgılanamaz ve tiroit bezi büyür. Buna guatr denir. Tiroksin hormonu az salındığında hücreler arası sıvıda sodyum ve suyun, kanda ise kolesterolün yükselmesine yol açar.

2. Kalsitonin: Kandaki kalsiyum ve fosfatın kemikle­re geçmesini sağlar.

C. Böbrek üstü bezi: Dışta yer alan kabuk (Korteks) ve içten yer alan öz (Medulla) olmak üzere iki kısım­dan oluşur.

Kabuk Kısmından salınan hormonlar:

Su ve iyon dengesini sağlayan hormonlardır, En önemlisi aldosterondur. Aldosteron böbreklerde iyonların (Sodyum ve Klor) emilimini artırır.

Öz Bölgesinden Salınan Hormonlar:  

Adrenalin salınır. Adrenalin korku, heyecan, öfke anında salınır. Kan basıncını yükseltir, kalp atışlarını hızlandırır, damarları daraltır, göz bebeklerini büyü­tür, kılları dikleştirir.

D. Pankreas Bezi: Karma bezdir. Ürettiği enzimleri özel bir kanalla on iki parmak bağırsağına gönderir.

Pankreas bezi iki çeşit hormon salgılar ve kandaki şeker dengesini ayarlar.

İnsülin kanda şeker miktarı arttığı zaman salınır. Kandaki şekerin {Glikozun} faz­lasının karaciğerde glikojen şeklinde depolanmasın sağlar.

Glukagon ise kandaki glikoz miktarı azaldı c zaman salınır. Karaciğerde depolanmış glikojende"" gereken miktarını glikoza dönüştürerek kana geçme­sini sağlar.

İnsülin yetersiz salındığı zaman kandaki şeker düze yi yükselir. Bu da şeker hastalığına neden olur. Böyle kişilerin idrarında glikoza rastlanır.

E. Eşey Bezleri: Erkeklerde testislerde testosteron hormonu üretilir. Bu hormon sekonder cinsiyet karakterlerini (Sesin kalınlaşması vb.) ve gamet oluş­masını sağlar.

Dişilerde östrojen ve progesteron hormonu üretir Östrojen dişilikle ilgili sekonder eşey karakterler sağlar,