3. Ticaret Sistemlerindeki Değişimler

Bugün finansal hizmetler sektörü büyük ve geniş kapsamlı değişimler ile karşı karşıyadır. Bugünün çevresel fırsatlarını başarmakta tüm finansal hizmet sağlayıcılarına yardımcı olan, finansal füzyon, sektörde e-finans temelli olarak ortaya çıkmıştır. Finansal füzyon, e-bankacılık, brokerlık ve sigorta sektörüne daha yakın olarak ortaya çıkmıştır.      

E-Finansa uyum sağlayan farklı finansal hizmet firmaları; Finansal Aracılar, Sigorta Şirketleri ve Menkul Değer (Security) Firmalarıdır. Müşteriler açısından, elektronik bilgi teknolojileri  kullanılarak banka ve finans şirketlerinden ipotek ve kredi kartları başvurusu ve onaylama süreci, borç veren ile herhangi bir kişisel bağlantı olmaksızın yapılabilmektedir. Son yıllarda bilgi teknolojileri aynı zamanda küçük işletmelere borç vermede  sistematik olarak kullanılmaktadır. 1990’lardan beri banka ve finans şirketleri, küçük işletmelere geniş bir ölçüde borç vermek için kredi hesaplama modelleri kullanıyor.

Finansal hizmetler, globalleşme ile herhangi bir mekana bağlı olmayan elektronik platformlara doğru hareket etmiştir. Örneğin, Nasdaq’ın bilgisayarları Trumbull, Connecticul’da kuruludur, ama dünyanın her tarafından yatırımcılar işlem yapabilmektedir. Yeni elektronik sistemler, elektronik uygulama ve eşleştirme teknikleri daha az pazar manipülasyon fırsatını içermesi nedeniyle ticari işlem maliyetlerini düşürmekte ve daha iyi fiyat belirlenmesine izin vermektedir. Yeni teknoloji, sınır ötesi ticaretin çok daha kolay olmasına ve zaman boyunca internet ticaret sistemleri (ITS) gelişimine de yol açmıştır.

E-finance, otomatik olarak satın alma sipariş giderleri, diğer tedarik işlevleri ve gider raporlarının işlenmesini firmalara bırakır ve işletmenin muhasebe sistemleri ve büro arkasını bu işlevler ile bütünleştirir. E-finans, bilgi dosyalama giderleri ile birleşen aşamaların birçoğunu elimine etmektedir. Örneğin ABD’de oto üreticisi General Motors corp. Geleneksel dosyalama yöntemini e-finans sitemine dönüştürmekle 2000 yılında 4 milyon USD tasarruf beklemektedir. Bu değişimler “Business-to-business” (B2B) işlemleri kadar geleneksel borsaları da kapsamaktadır. Çok sayıda elektronik sipariş gönderme ve ticari ağlar son yıllarda gelişmektedir. Bu networklar kimliğini gizlemeye çabalayan katılımcılara, elektronik olarak sağlanan sipariş eşleştirme sistemleri için gelişmektedir.

Rekabetçi baskıların yansıması ve çok daha fazla, daha büyük pazarlar içersinde artan likidite isteği, gelişmiş ülkelerdeki çok sayıda HS borsalarını linklerini kurarak birleşmelerine yol açmıştır. Ortak girişimler ve antlaşmalar ile; Nasdaq ve Avustrulya’daki HS borsaları, Kanada, Hong Kong (Çin) ve Japonya arasında, Nasdaq ve Deusthe Boerse arasında bir ortak girişimle büyüyen HS pazarları üzerinde yoğunlaşmıştır. Newyork Stock Enchange, Tokyo, Hong Kong, Avustralya stok Exchange, Toronto Stock Exchange, Mexian Bolsa, Sao Poulo Bovespa ve Euronext ile linkler arasında ticarete, bir günde 24 saat değişime izin veren anlaşmalar düzenlemektedir. Bu pazarlardaki birleşmeler global pazarlardaki alım satımın %60’dan çok daha fazla hesaplanmaktadır.

3.1.Teknolojik Değişimlerin Etkileri

Yaygın olarak, mevcut gerçek zamanlı pazar bilgisi, belirsizliği azaltması ile finansal hizmetler maliyetini düşürür, asimetrik bilgiyi azaltır ve insan hataları veya belge işleme ile birleşen işlem maliyetlerini azaltır. Düşük maliyet, kullanım kolaylığı, internet komisyonculuğunun hızı, milyonlarca yeni yatırımcıya cazip gelecek ve piyasadaki canlığın teşvik edilmesini sağlayacaktır.   

3.1.2. Tüketiciler ve Şirketler İçin Yararları

İşletme alanı içersinde finansal elektronik veri değişimi/elektronik ticaret kullanmanın yararları, ortak bilgi oluşması ve bu durumun da uygun maliyet etkisi, tüm elektronik ödeme ve alacak işlemleri türlerinde uygun bir işlem yöntemi olarak olumlu sonuçları vardır. Bir elektronik işletme, maaş ödemeleri, nakit yönetimi veya hazine işlemlerini içeriyorsa, finansal elektronik veri değişimi/elektronik ticaret olayını iyi kavradığı anlamına gelir.

Finansal hizmetler sektörüne bağlı olan teknolojiler daha ucuzlamakta, iletişim maliyetleri hızla düşmekte, internet şubelerin sabit maliyetleri ve yönetim maliyetlerinin azalırken, internet birçok işlem aşamalarını ve emek maliyetini bertaraf etmektedir. İnternet bankaları için genel giderler, klasik bankaların %2-3 ile karşılaştırıldığında varlıklarının %1 veya  daha azdır. Martin, S&P 500 indeksine dahil olan hisse senetleri üzerinde yaptığı araştırmada, ürün sipariş ve işlemlerinde Web konferans sistemini kullanan şirketlerin, hisse başına kar büyüme hızı beklentilerinin alt sınırı %75-80 arasında değişirken, geleneksel şirketlerin %50-60 oranında oluştuğu ve orta düzeyde gerçekleştiğini gözlemlemiştir. Kimberly’e göre hisse senedi pazarları, çok etkili iken, online finansal hizmetler,  şirketlere  komisyon kazancı sağlamada yardımcı olacak tek faktör olması oldukça güçtür. 

İnternet ve diğer teknolojik ilerlemeler, finansal hizmetlerin üretimindeki ölçek ekonomileri de küçültmektedir. Ölçeğe göre hala artan getirileri gösteren temel finansal hizmetler orta büyüklükteki kredi pazarıdır. E-finans alanında çalışan şirketler, borç ve özsermaye kaynaklarına giriş izni sağlamakta ve fon talep eden ve arz edenler için aynı olan, farklı ödeme seçenekleri sunmaktadır. Borç alanlara en önemli avantaj olarak etkinliğin artması, para ve zaman tasarrufunun çekiciliğidir. Düşük işlem maliyetleri, tüketiciler için maliyet tasarrufları ve sağlayıcılar için rekabeti arttırabilir. Elektronik iletişim network komisyonları, bugün 0,05’lik bir oranda düşmeyi sürdürüyor. 

E-finans, finansa hareket getirmiştir. Tüketiciler veya müşteriler İnternet işlemlerini kolaylık açısından, şirketler ise maliyet etkinliği açısından tercih etmektedirler. Finansal hizmet sağlayıcılar ve tüketiciler, daha ucuz finansal hizmetlerin yararlarını paylaşacaktır. Yeni tip aracıların ortaya çıkışı ile (aggregatör’ler gibi), tüketiciler, finansal hizmetler için fiyatları inanılmaz şekilde karşılaştırabileceklerdir. Aggregatör’ler rasyonel bir şekilde bilgi akışını koordine eder ve birçok finansal hizmet sunanları bir araya getirebilir. Finans yönetiminin elektronik işletme teknolojisine entegrasyonu ile işletmeler zaman tasarrufu ve olabilecek hataları en aza indirgenmiş olur. B2B işlemlerini ve sermaye faaliyetlerini üstlenen ticari borç verenler, finansal hizmetlere erişimin artmasından ve daha düşük işlem ve araştırma maliyetlerinden de yararlanacaktır.

3.1.3. E-Finans’ta Sorunlar

Bazı sorunlara rağmen internet, düşük maliyetler nedeniyle rekabeti teşvik etme potansiyeline sahiptir. Bir işletme modeli olarak “dijital finans” veya “dijitalleşme” şüphesiz sürmekte ancak, şirket amaçları ile uyumlu ve çok daha etkili finans proseslerini hazırlamakta kullanılan teknolojiler  dijitalleşmenin gerekli olup olmadığını belirlenmeden ve avantaj-dezavantajlar ortaya konulmadan yatırıma karar verilmemelidir.

İnternetin son yıllardaki hızla yayılması, geleneksel denetim araçları “yeni ekonomi”yi düzenlemekte yetersiz olduğunu ortaya koyduğundan denetimle ilgili sorunlar ortaya çıkarmıştır; örneğin internet satışlarının vergilendirilmesi, internette rekabet etkileri, internet güvenliği gibi. E-finans’ta güvenlik sorunu hesaplara girişte ve özellikle fon transferlerinde kullanıcıların şifrelerinin her işlemde kontrol edilmesi ile gerçekleştirilerek çözülmektedir.   

İnternet global bir alana sahiptir ve özü gereği sınır ötesi ticaret işlemlerinde bir artışa yol açmaktadır. Bu nedenle prensip olarak internet işlemleri, “uluslar arası özel hukuk” alanında yaygın, global bir anlaşmaya gerek görülmüştür. Hague Conference’de  internet ile ilgili kurallar tartışılmış ancak, hukuki kurallar’ın geliştirilmesinde çeşitli muhalif yaklaşımlar nedeniyle çok yavaş olarak ilerlemektedir.

3.Kamu Politikası Dahil Etme

Tüm hükümetler hatta pazar yönetimlerinin çoğu, rekabet ve anti-trust ilişkiler, tüketici koruması, güvenlik ve doğruluk-sağlamlık nedenleri için finansal sektörü düzenlemekte ve denetlemektedir.

Finansal hizmetlerdeki son değişimler ile; finansal sektör düzenlemelerinde mevcut uygulamaların yeterli olup olmadığı, düzenleme ve denetim için geleneksel nedenlerin geçerli olup olmadığı, hangi alanlarda rekabet politikası ve tüketici koruması konularının öneminin arttığı incelenmesi gereken noktalardır.

SONUÇ

Son yıllarda küreselleşme olgusuyla birlikte gelişen teknoloji finans sektörünü de derinden etkilemiştir. Teknoloji, özellikle internetin büyümesi çarpıcı bir şekilde dünyadaki tüm finansal sektör alanlarında değişmektedir. Bu çalışmada ülkemiz finans sektörünün değişen koşullara uyum sağlayarak rekabet edebilmelerine yardımcı olmak için finans sektöründe, elektronik bilgi teknolojilerindeki gelişmeler ve etkilerini incelenmeye çalışılmıştır.

Gelişmeler devrimden daha çok daha evrimsel niteliğe sahip olmasına rağmen,  bazı alanlarda kamu politikası faaliyetleri, gelişmiş ülkeler ve gelişmekte olan pazarlarda zorunlu olmaya başladığını göstermektedir. Değişimler aynı zamanda, ülkelere ilerleme, gelişme fırsatları da sunmaktadır. E-finans, maliyetlerin düşürülmesi, derinlik ve kalite artışı ve finansal hizmetlere erişimin  yaygınlaşması ile finansal sektör gelişmelerini hızlandırabilecektir. Ancak bu sonucun başarılması özellikle gelişmekte olan ülkelerde, finans sektörünün gelişimine yeniden değerleme yaklaşımını gerektirir. E-finans ile ilgili güvenlik, doğruluk, rekabet politikası, tüketici ve yatırımcı koruması gibi global kamu politikaları oluşturulmalıdır.

Yrd.Doç.Dr.Nevin Yörük

Gaziosmanpaşa Ün., İ.İ.B.F. İşletme Bl.
nyoruk@gop.edu.tr