Aldığı risk hesapsız, plansız tamamen hırsa, içgüdülere, hislere, tesadüflere dayanan bir risktir. Oysa karşısındaki makine, hesaplanmış bir riskle programlanmış bilgisayar teknolojisinin bir ürünüdür. Uzun vadede devamlı kazanmak için, insan psikolojisi istatistik ve ihtimal hesapları gibi karmaşık bilimsel girdilerle makinenin kaybetme riskini minimuma indirmiştir.

Bugünün şirket yönetimlerinde de artık risk kaçınılmaz bir olgu haline gelmiştir. Bazı yöneticiler, kumarbazın yöntemi ile hesapsız risklere girip batarlar, bazı yöneticiler kumar makinesi gibi hesaplanmış risklerle kazanırlar.

Küreselleşen dünyamızda artık süprizler arasında geçen süre oldukça kısalmıştır. Dünyanın her yerinde her an siyasal, ekonomik, sosyolojik bir olay olmakta ve tüm ülkeleri bir anda etkisi altına alarak krizler yaratabilmektedir. Uluslararası arenada oynayan bir şirket yöneticisinin bütün bu süprizlerin dışında kalması mümkün değildir. Önemli olan bu süprizleri ve riskleri fırsata dönüştürebilmektir. Gözü kapalı risk alarak başarılı olmak, sadece kumarbazın aldığı riske eşdeğerdir. Sonunda kaybedersiniz.

Bugün matematik bilimi, kaos teorileri, oyun teorileri gibi karmaşık teorileri yönetim biliminin hizmetine sunmuştur. Stokastik ve ihtimal hesapları, pareto analizleri, swot analizleri risk yönetiminin ayrılmaz birer parçası olmuşlardır. Bilimi, içgüdü ve deneyimleri ile birleştirebilen yöneticiler başarılı olur.

En iyisi hiç risk almamaktır diyenler de vardır. Ancak bu günün dünyasında hiç risk almayan tutucu yönetimler sadece küçülürler. Büyümek için risk, ama hesaplanmış risk almak gereklidir.

Yönetimde karşılaştığımız risk alanları nelerdir?

1)Finansal riskler

2)Pazar riskleri

3)Teknoloji riskleri

4)İnsan riskleri

Finansal Riskler

Döviz kurlarını değişimden dolayı ortaya çıkabilecek kar veya zarar kur riskini; faizlerin değişimi faiz riskini; ödemeler için gerekli nakitin zamanında bulunamaması likidite riskini; fiyatların değişiminden çıkan kar ve zarar fiyat riskini; karşı tarafın taahhüdünü yerine getirmemesi kredi riskini oluşturur.

Para piyasalarında uzun vadeli borç verip bunları kısa vadede fonlamak ve döviz piyasalarında bir para cinsinden çok büyük pozisyon taşımak, borsaya yatırım yapmamız ve hesaplamamız gereken finansal risklerdir. Özellikle bizim gibi yüksek enflasyonlu ülkelerde Amerikan dolarının Türk Lirası karşısında değerini doğru tahmin edebilmek bir risk yönetimidir.

1970’li yılların başında Bretton Woods sabit kur sisteminin bozulması ile birlikte döviz kurları ile oynayan spekülatörler yeni arayışlar içine girdi. 01 Ocak 1999 ortak Avrupa para birimi Euronun daha da güçlendireceği “Finansal Türevler” ortaya çıktı. Forward, future, swap, option, tezgah üstü, leverage gibi finansal türevler birer risk yönetim ürünü haline geldi. Bunları iyi kullanabilen kurumlar başarılı oldular.

Pazar Riski

Eski Sovyetler Birliği’nin dağılması ve Komünist rejimin çökmesi ile ortaya çıkan bağımsız devletler bir çok iş adamı için birer fırsattı. Eline çantasını alan bu ülkelere gitti, yatırımlar yaptı, bazıları hesaplı bazıları hesapsız risklere girdi. Birçok Avrupalı iş adamı Rusya’da büyük paralar kaybetti. Amerikan bankaları Rusya’da ki bu krizin kendilerini fazla etkilemeyeceğini sandılar, ancak Alman bankaları Rusya’da büyük risklere girdiği için ve global bankacılık sisteminde bankalar birbirine çok yakından bağlı olduğundan , Amerikan bankaları da etkilendi.

Çin çok büyük bir Pazar olarak ortaya çıkmıştı. Bir çok Amerikan şirketi Çin’de büyük paralar kaybetti. Yeni bir pazara, yeni bir ülkeye girerken o ülkenin risklerini çok iyi hesaplamalı, global etkenleri de değerlendirerek kontrollü yatırım yapmalıyız.

Teknoloji Riski

Yeni bir ürün geliştirmek, yeni bir teknoloji satın almak çok pahalıdır. Sonunda satamayacağınız veya bir gelir, bir tasarruf sağlayamayacağınız teknolojiye girmek sonunuz olabilir. İyi bir Pazar araştırması veya ROI çalışması da risk yönetiminin bir parçasıdır. Yeni teknolojinizin güçlü ve zayıf yanlarını iyi etüt etmeli , ne getirip ne götüreceğini iyi hesaplamalısınız .

İnsan Riski

İnsan bir kurumun en değerli varlığıdır. İnsanlara güveniriz. Bazen gözü kapalı güveniriz, bir riske girer ve onun sorumluluğunu arttırır, terfi ettirerek çok önemli bir görev veririz. Bir de bakarız ki, eski görevini başarı ile yapan bu kişi bizi batırmış. İnsanları yeni görevlere getirirken çok iyi analiz yapalım, performans değerlendirme sistemlerini ve kişinin kendi kariyer planını karşılıklı konuşarak değerlendirelim. Hissi terfilerle riske girmeyelim.

Son olarak bütün yumurtalarımızı aynı sepete koymayalım. Kumarbazı değil kumar makinesini örnek alalım.

Tanju Argun
tanju@tanjuargun.com