isminde "Türk" sözcügünün geçtigi ilk devlet olması açısından Türklerin tarihinde önemli bir yeri olan Göktürk Devleti 552-745 ylları arasnda Orta Asya"da varlgını sürdürmüstür.

Efsaneye göre Göktürklerin atas 439"daki Tabgaç soykırımınıdan kurtulan bir Türk soylusudur. Edebiyatta "Ergenekon Destan" olarak anılan hikayeye göre beraberindeki bir kaç aile ile birlikte dağlarn çevirdiği bir vadiye gelen ve burada yeniden çoğalarak güç toplayan Türkler sonunda vadiye sığamaz olup "Asena" adndaki kurtun yol göstericiliğinde buradan çkarak eski memleketlerine dönmüsler ve yeniden büyük bir devlet haline gelmislerdir. Bu destana gerçek tarih açısından baktıgımızda ise soykrıımdan kaçan Türkler yine bir Türk boyu olan Avarlar"a sığınmaısı ve yaklasık 100 yl sonra da tekrar özgürlüklerine kavusarak kendi devletlerini kurmuslardr.

Göktürk Kaganlgının kurucusu Bumin Kagan, Avarlarn egemenligindeki boylardan Tukyular"n baskanıydı. 551"de bastırdıgı bir ayaklanmanın ardından ödül olarak Avar prensesi ile evlenmek isteyip bu istegi geri çevrilince, eski düsmanlar Tabgaçların prensesi ile evlendi ve Avarlar"a karsı ayakland. 552"de kazandığı zaferin ardından da onlar Orta Asya"dan sürerek I.l Kagan adıyla ilk Göktürk kaganı oldu. Eski Hun"un efsanevi baskenti Ötüken"i ele geçirerek baskent yaptı ve civardaki tüm Türk boylarn da büyük bir federasyon altnda birles,tirmeyi basararak Göktürk Devleti"ni kurdu.

Bumin Kagan, ölümünden önce ülkeyi dogu ve bat olarak ikiye ayırdı ve Bat Göktürkler"in yönetimini kardes,i I.stemi Han"a braktı. Daha sonra bu kardeslerin soyundan gelen kaganlarn yönetiminde batda I.pek Yolu üzerinden Iran ve Bizans ile doguda da tarihi düsman Çin ile bir yandan ticaret, bir yandan da savaslar devam etti.

626"ya kadar Çin"e seferler yaparak bu ülkeyi oldukça sarsan Dogu Göktürkler, kendi içinde hainliklere kurban gittiler ve göğüs göğüse savas,ta yapamadklarn entrikalar ile beceren Çinliler 630 yılında bir hileyle Göktürk lideri Kara Kagan" tutsak edip Dogu Göktürk devletini isgal ettiler. Bu dönemde devlet Çin"e bagımlı kukla liderler ile yönetildi. 646"da Göktürk prenslerinden Kürs,ad, 40 yiğit arkadasıyla Çin sarayını bastıysa da basarılı olamadı ve arkadaslarıyla birlikte hayatn kaybetti. Çinlilerin mükemmel isleyen böl ve yönet politikalarna karsı basarılı olamayan Bat Göktürkler de 659"da Çin"e bağlandı.

679"da I.lteris, (Kutluk) Kağan yönetiminde sağlam bir birlik kurarak ayaklanan Türk boylar Çinlileri ve onlarn Orta Asya"daki kuklalarn yenilgiye ugratarak Göktürkler"in ikinci parlak dönemini baslattılar. I.lteris, ve daha sonra Türgis, hanedanlarnn hüküm sürdügü Göktürkler, tarihteki zirve noktalarna 716-734 yllar arasnda hüküm süren Bilge Kagan döneminde eris,ti. Bu tarihlerde dikilmis, olan Orhun Antlar"nda Bilge Kagan ile birlikte kardes,i ve bas,komutan Kültigin ile başveziri Tonyukuk"un da ad geçmekte ve Türk tarihine ait ilk resmi kayıtlara rastlanmaktadr. Bu üç büyük ismin 721-734 yllar arasnda ardarda ölümlerinin ardından çöküs basladı. Uygur, Karluk ve Basmil ayaklanmalar sonucunda Göktürk devleti kesin olarak yıkıldı ve 745"de Uygur han Kutlug Bilge Kül kagan ilan edilerek Orta Asya egemenligi Uygur Devleti"ne geçmis, oldu.

Göktürkler"In en genis, zamanında sınırlar batıda Ural Dagları"ndan doguda Kore"ye kadar uzanmaktayd ve bu topraklarda Krgz, Uygur, Karluk, Kasgar, Töles gibi bir çok hanlk vardı. Göktürklerde soylu bir kandan gelen ve "ilig" san da tasıyan kaganlarn tanrsal güç tasdıklarna da inanılırdı. Kagan"n yanndaki katun (kraliçe), tigin (prens), konçuy (prenses) gibi aile üyeleri ve soylular arasndan gelen han, yabgu, sad gibi görevliler de ülke yönetiminde söz sahibi olurlardı. Yılın ilk ayında (Mart) Kag(an"n bas,kanlg(nda "Kurultay" toplanrd. Hayvanclk ve göçebe yas,amn sonucu olarak ordu da büyük ölçüde atllardan olus,maktayd.

Göktürkler, basit bir dog(a dini olan ve tek tanr anlays, tas,yan bir dine inanrlard. Öncesiz ve sonrasz Gök Tanr, gökteki tahtnda oturur ve insanlarn yazgsn belirlerdi. Daha alt seviyede ise yer tanrs Yersub ve eski kaganların ruhlar Gök Tanrı"ya yardım ederlerdi. Tanrça Umay da çocuklarn koruyucusuydu. Ölenlerin ruhunun kuş olup uçtuguna inanılırdı.