Arılar, karıncalar ve hatta bakteriler hayatta kalma stratejilerini çok karmaşık grup davranış biçimleri ile gerçekleştirirler. Günümüzdeki bilim adamları bu davranış biçimlerini ayrıntılı inceleyip değişik uygulamalarında örnek almaktadır.

Karıncalar, kolonilerinin menfaatleri için beraber çalışan sosyal böceklerin en iyi örneklerindendir. Koloni halinde yaşayan karıncalar yiyecek bulmak için ilk olarak öncü karıncaları tek başına gönderirler. Bu öncüler çevreyi araştırarak uygun yiyecek kaynağını bulmaya çalışır. Öncüler yiyecek bulursa, koloninin olduğu yere geri dönerken arkalarında özel bir koku izi bırakarak ilerler. Bu iz sayesinde diğer karıncalar da bu yiyecek kaynağını bulabilirler.

Aslında karıncalar yukarıda bahsedilenden çok daha karmaşık bir yöntemi uygularlar. Yiyecek kaynağını başarıyla bulan öncü karınca geri dönerken en kısa yoldan dönmüş olmayabilir, tabii bu da kolonidekilerin karmaşık yollarla kaynağa gitmesine neden olacaktır. Aynı yiyecek kaynağını keşfeden başka bir öncü karınca belki buraya daha kestirme bir yol bulmuş olabilir. Peki kolonidekiler hangi öncünün en kestirme yolu bulduğunu nasıl bilecektir? Bu nedenle bazen koloniler gereksiz derecede uzun bir yoldan gitmek zorunda kalabilirler. Ama kestirme yollardaki izler daha düzenli olarak yenilenir ve bu sayede de karıncalar daha belirgin izi olan yani daha kısa yolu tercih ederek gereksiz derecede uzun yollardan ilerlemek zorunda kalmazlar.

Bu tür bir plan benzeri zaman alan karmaşık bilgisayar problemlerinin çözülmesine örnek teşkil edebilir. Dünyanın en saygın birkaç bilim dergisinden birisi olan Nature, geçen sayısında ABD’deki New Mexico eyaletinin Santa Fe Enstitüsü’nde yapılan bu konuyla ilgili bir araştırmayı yayınladı. Bazı problemleri çözmenin tek yolu cevapla ilgili bütün ihtimallerin tek tek test edilmesi ile gerçekleşir. Buna verilebilecek klasik bir örnek, şehir şehir dolaşan bir işadamının izlemesi gereken en kısa rotanın bulunmasıdır. Bu tür problemler yukarıda örneği verilen arkalarında iz bırakarak ilerleyen öncü karıncaların uyguladığı yöntemle çözülebilir. Santa Fe Enstitü’sündeki Bonabeau ve arkadaşları "sanal karıncalar" oluşturarak benzeri problemlerin bilgisayarlarla daha kolay çözülebileceğini gösterdiler. Buna göre sanal karıncalar arkalarında buldukları rotanın uzunluğunu da simgeleyen bir nevi koku izi bırakacak ve diğer sanal karıncalar da kestirme rotaları bu sayede bularak tercih edeceklerdir. Koku izinin kokusunu veren maddenin belirli bir hızda buharlaşması da simüle edilerek tercih edilmeyen uzun rotalardaki koku izleri de yavaş yavaş yok olacak ve bu da sanal karıncaların kestirme yol dışındaki uzun rotalara sapmasını önleyecektir.

Araştırmacılar bu yeni problem çözme metodunu "Karınca Koloni Optimizasyonu Algoritması" olarak adlandırmaktadırlar. Bu algoritme bilgisayar problemlerinin çözülmesinde kullanılan Sürü Zekası Yaklaşımına yeni bir örnektir. Şu sıralarda İsviçre’deki petrol tankerlerinin rotalarının oluşturulmasında Karınca Koloni Optimizasyonu Algoritmasının potansiyel rolü incelenmektedir.

Mühendisler sanal karıncalarını networklerine bırakarak bazı problemlerini çözebilecekleri gerçeğini şimdiden çok sevmişler gibi görünüyor. Haberleşme ağlarında kullanılan yönlendirici sinyallerin en kısa rotadan gönderilmesi, trafik sıkışıklığının önlenmesi gibi problemlerin de bu yöntemle kolayca çözülebileceği düşünülmektedir. Karınca Kolonisi Yönlendirmesinin son derece esnek olması ve networke yeni kanalların eklenmesi veya çıkarılması gibi değişikliklerin kolayca adapte edilebilmesi de önemli avantajları arasında sayılmaktadır. Bugünlerde İngiliz Telekom firması bu yeni algoritmayı telekomunikasyon sistemlerine adapte etmeye çalışmaktadır.

Bu algoritmanın en heyecan verici uygulamalarından birisi kollektif hareket eden minik robotların yapılmasında olacaktır. Minik bir robot kolonisi karıncalardan öğrendiğimiz bu algoritma sayesinde daha basit programlama prensipleri kullanarak karmaşık işlemleri gerçekleştirebilecekler.

Minik birer böcek olan karıncalardan bile öğrenecek şeylerimizin olması, bizleri ve tüm canlıları yaratan Cenab-ı Hakk’ın ayetlerindendir. Çevremizdeki canlıları küçük büyük demeden inceleyerek Rabbimizin İlminden örnek alacak çok şeyimiz olduğunu bilerek hareket eden Batılı bilim adamlarını bu açıdan kutlamak gerekir. Tabii onların bu muaazzam olayların hikmetini de algılayarak hakikate ermelerini gönülden temenni ediyoruz.