BİYOSFERDEKİ
YAŞAMA BİRLİKLERİ
Dünyada bütün canlıların içinde yaşadığı tabakaya biyosfer denir. Biyosferin kalınlığı
16-20 km
olup bunun 8-10 km’si atmosfere doğru, 8-10 km’si de deniz ve okyanusların
dibine doğru uzanır.
Habitat : Biyosferde bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve
üreyebildiği yerdir.
Fauna:Belli bir bölgede yaşayan hayvanların tamamına
denir.
Flora: Belli bir bölgede yaşayan bitkilerin tamamına
denir.
Süksesyon:Zamanla bir baskın türün yerini başka bir baskın tür
almasına denir.
Ekolojik
Niş:Canlının yaptığı işe denir.
Ekoton: İki komünite arasındaki geçiş bölgesidir.Ekoton tür
çeşitliliği bakımından zengindir.
Biyosferde karasal ve sucul yaşama birlikleri olmak
üzere iki tip yaşama birliği vardır.
Not:Yaşama birlikteliklerinde büyük
vücutlu oraganizmaların az,küçük vücutlu organizmaların çok sayıda olduğu görülür.Çünkü;küçük
hayvanlar daha hızlı ürer.
Karasal
yaşama birliği: Ormanlar, çayırlar,
stepler, tundralar, çöller ve mağaralar da bulunan organizmalar kara yaşma
birliğini oluşturur.
Sucul yaşama
birliği: Deniz, göl, havuz, ırmak,
bataklık ve pınarlarda yaşayan organizmalar ise su yaşama birliğini oluşturur.
Not:Aynı besin ile beslenen iki türün
aynı ortamda kalması durumunda türlerden biri elenir;Bunun nedeni 1.besin için
rekabet 2.Artık ürünlerden farklı şekilde etkilenmedir
A.Populasyon
Belirli bir alanda yaşayan, aynı tür organizmaların
oluşturduğu topluluğa populasyon
denir.
Populasyonun
yoğunlugu:Belirli bir zamanda birim
alanda bulunan birey sayısıdır.
Populasyonun
doğum ve ölüm oranı:Birim zamanda
populasyona katılan yeni birey sayısı doğum
oranını,birin zamanda ölen birey sayısı ise ölüm oranını verir.
Populasyonun doğum ve ölüm oranı ,
çevre şartlarındaki çeşitliliğe, populasyonun
büyüklüğüne,bileşimine ve yoğunluğuna bağlıdır.
Populasyonda yaş dağılımı:Populasyondaki yaş dağılımı, yaş piramitleri ile ifade
edilir.Yaş piramitlerinin durumuna göre populasyonlar gelişen populasyon,denge
halindeki populasyon ve gerileyen populasyon olmak üzere üçe ayrılır.Piramidin taban kısmının geniş olması genç bireylerin
oranının yüksek olduğunu işaret eder.Bazı
canlılarda genç evrede çok ölüm gözlenir. Hidarada ise ölüm katsayısı sabittir. Populasyonda üreme öncesi ve
sonrası yaş grupları populasyonun
üreme hızına
katkıda bulunmaz.(İnsan populasyonunda üreme hızına 21-40
arasındadır.)
Populasyon büyüklüğü –Populasyonun
taşıma kapasitesi:
Bir populasyonun yaşadığı
çevrede ulaşabileceği en yüksek birey sayısıdır. Belli bir zamanda bir
populasyonu oluşturan bireylerin sayısına populasyon
büyüklüğü denir.Doğadaki canlılar geometrik dizi (2,4,8,16….) halinde artma
eğilimindedir.Populasyonun büyümesi ‘J’ şeklinde gelişme eğrisi gösterir.
Canlıların yaşamasını sağlayan
ve onları sürekli olarak etkisi altında bulunduran canlı ve cansız çevre etmenleri, bazı koşullarda
populasyonun gelişip büyümesini olumsuz yönde etkiler.Bu olumsuz etkilere çevresel direnç denir.Örneğin;Ekolojik
rekabet,mekan darlığı,beslenme vb.
Çevresel direnç artıkça
populasyon’S’ şeklinde çan eğrisi
gösterir.
Populasyon büyüklüğü =
(Doğumlar+İçeri göç)-(Ölüm+Dışarı göç)
Populasyonun büyümesini etkileyen etmenler:
Populasyon büyüyebilir veya
küçülebilir.populasyonun büyümesi bireylerin üremesi ve içeri göçlerle;
Küçülmesi ise dışarı göçlerle ve ölüm ile olur.
Bazı populasyonlar av-avcı ilişkisine bağlı olarak
populasyon bireylerinin azalıp çoğaldığı devirsel bir durum gösterir.
1.Thomas-Maltus Hipotezi:Populasyonların büyümesi besin,hastalk ve savaş gibi
dış kuvvetler tarafından kontrol edilir.Populasyonun dengelenmesi ölüm ile
olur.
2.Wynne-Edward Hipotezi:Populasyonun büyümesi sosyal ve iç güdüsel davranışlar
gibi iç kuvvetlerin etkisi ile düzenlenir.Populasyonun dengelenmesi doğum
oranında azalma ile olur.
Not:Ekosistemde populasyon
geometrik dizi (2,4,8,16…) şeklinde olurken,besin miktarındaki artış aritmetik
dizi (2,4,6,8…) şeklinde olur.
B.Komünite
Sınırlı bir alanda karşılıklı
ilişkiler içinde yaşayan çeşitli bitki ve hayvan türlerinin oluşturduğu
topluluğa komünite denir.Komünite
birden fazla türü kapsar.Bu türlerden bazıları baskındır.Komünite içinde sayı
ve faaliyetleri bakımından daha fazla göze çarpan türlere baskın(Klimaks) tür denir.
Genel olarak bitkiler kara
komünitelerinde besin sağlamaları ve bir çok türe barınak oluşturmalarından
dolayı baskındır.
Ormanla kaplı bir yamacın
eteğinden zirvesine kadar her katta farklı iklim göze çarpar.Buna mikroklima denir.
Karasal bölge ile göl suyu
arasındaki bataklık bölgeye ekoton
denir.
C.Ekosistem
Doğada belirli bir alanda
yaşayan canlılar ve canlıların etkileşim içinde bulundukları canlı ve cansız
öğelerinin tümüne ekosistem denir.
Su kirliliği:Kirli sularda çözünmüş oksijen hızla tükenir ve
hidrojen sülfür gazını oluşturur.Böylece bu sularda yaşayan canlılar
yaşamlarını sürdüremez.
Ayrıca kimyasal gübreler de su
kirliliğine neden olur.Sulara bol miktarda azot ve fosfor bileşikleri
geçebilir.Bu durumda bitki ve bazı alg türlerinin üremesi hızlanır.Kirlenmeden
dolayı ortamda aşırı bitki üremesine ötrofikasyon
denir.
|
