Bir düzenin meşruiyeti şu yollarla teminat altına alınmış olabilir : I. Manevi bir şekilde yani

1.      Saf bir hissi (affektuell) tutumla: düzene karşı iç­ten bir teslimiyet ve bağlılık duyulmaktadır.

2.      Değer-bilinciyle: düzenin mutlak geçerliliğine inanılmakta ve bu inanç (ahlaki, estetik ya da başka bir türden) bir takım mutlak değerlere uymanın ifadesi ola­rak görülmektedir.

3.      Dini inanç şeklinde: dini kurtuluşun düzene itaat ve riayet etmekle gerçekleşeceğine inanılmaktadır.

II. Ayrıca (veya sadece) bir takım özel neticelerin beklentisiyle, yani menfaate dayalı, olmaktadır. Ancak bu beklentiler belli türde beklentilerdir.

a)   Bir düzenin bir topluluk içinde ihlal edilmesi şayet umumi ve pratikte hissedilebilecek bir kınama ve takbihle mukabele görüyorsa ve düzenin geçerliliği dışarıdan böyle bir takbih ve kınama ihtimaliyle temi­nat altına alınmışsa, bu düzene teamül denir.

Şayet, bir düzen, (düzenin benimsenmesini zorlama veya ihlalinin cezalandırılması maksadıyla oluş­turulmuş ve buna angaje olmuş) bir organın fiziki veya psikolojik baskı uygulama ihtimaliyle dışarıdan teminat altına alınmışsa bu düzene hukuk denir.

1. Teamül, bir topluluk içinde "geçerli" olarak tasvip ve kabul gören ve ihlal ile aykırı davranışlara karşı takbih ve kınama ile teminat altına alınmış "ge­lenek" demektir. (Burada kullandığımız manası itiba­rıyla) Hukukun aksine teamüllerde bir baskı organı söz konusu değildir. Stammler" in teamülü hukuktan gönüllü itaat olarak ayırması ne kelimenin burada kul­landığımız manasına uygun düşmektedir ne de kendi seçtiği örneğe. Bağlayıcı, zorunlu ve örnek davranış olarak görülen- mesela selamlaşmak, düzgün şekilde giyinmek, adab-ı muaşerete uygun davranmak gibi-teamüllere fertlerin ciddi olarak riayet etmesi beklenir ve teamüle riayet edip etmeme -yemek hazırlama ge­leneğinde olduğu gibi- fertlerin isteklerine bırakılmaz. Yerleşik bir teamülün ihlali durumunda, toplum üyele­ri  ekseriyetle  toplumsal  bir boykot  uygularlar.Bu boykot tesiri ve derinden hissedilmesi bakımından herhangi bir hukuki zorlamadan daha ağır bir cezalan­dırmadır. Teamüllerde eksik olan tek şey kurallara ri­ayeti teminat altına alma gayesiyle tesis edilmiş her­hangi özel bir organın varlığıdır. (Hakimler, savcılar, idari memurlar ve infaz ve icra memurları gibi) Ama teamülden hukuka geçiş de mümkündür. Teamül yo­luyla güvence altına alınmış bir düzenin hukuki gü­venceye kavuşmasının uç-örneği resmi, tehditkar ve organize bir boykot uygulanması durumudur. Bizim kullandığımız terminoloji itibarıyla bu hukuki bir zor lama vasıtasıdır. Teamüllerin kınama ve takbih haricin­de başka vasıtalarla da korunuyor olması mevzumuzun dışındadır (mesela teamüllere aykırı davranma halinde ev hukukuna başvurmak gibi). Zira burada belirleyici olan, ihlal durumunda kınamayı müteakiben ferdin bizzat bu müeyyideye başvurması ve özel bir organın devreye girmemesidir.

2. Bizce  "hukuk" kavramının belirleyici unsuru bir zorlama (icbar) organının mevcudiyetidir. Bu or­gan bizim bugün alışık olduğumuz şeye benzemeyebilir. Bir hüküm merciin bulunması da şart değildir. Bir aşiret dahi (kan davası ve çatışmalarda) tepki bi­çimi, meşru ve geçerli herhangi bir düzene uygun ol­ması halinde böyle bir organ konumundadır. Lakin bu durum, hukuki icbar dediğimiz şeyin en uç sınırında yer almaktadır.Bilindiği üzere "milletler hukukunun" "hukuki niteliğine", devletler üstü bir yaptırım gücü­nün olmayışı sebebiyle hep itiraz edilmiştir. Bizim bu­rada (uygunluğu sebebiyle) seçtiğimiz terminolojiye göre dışardan sadece teamüllerde olduğu gibi kınama ve mağdurların misli mukabele ihtimali ile ve menfa­at esasına dayalı olarak güvence altına alman ve ko­runmasını sağlayacak bir zorlama (icbar) organı bu­lunmayan düzene "hukuk" denilemez. Lakin hukuk terminolojisinde bunun tam aksi de geçerli olabilir. Zorlamanın (icbarın) uygulanmasında başvurulan va­sıtalar pek mühim değildir. Bazı tarikatlarda günahka­ra karşı gelenek olduğu üzere yumuşak bir müeyyide olarak başvurulan kardeşçe tembih ve ihtarlar dahi bi­zim tarifimize -bir kurala dayanması ve bir organca uygulanması bakımından- girmektedir. Ayrıca davra­nışlarda ahlaki normlara uygunluğu sağlamaya yöne­lik tekdir ve ağır sözler de aynı guruba girmektedir. Hele kilisenin kendine has terbiye araçlarıyla uygula­dığı manevi yaptırım bu tarife tamamen uymaktadır.Tabii bunun gibi, dernek tüzüğünce, aile otoritesince veya kooperatif ve birliklerce güvence altına alınmış hukuk olduğu gibi dini ve siyasi şekilde teminat altına alınmış hukuk da olabilir. Öğrenci birliklerinin dayandığı kurallar da "hukuk" kavramına uygun düşmektedir.

3. Meşru ve geçerli olan her düzen aynı zamanda mücerret ve umumi nitelikte olmak zorunda değildir. Mesela yürürlükte olan bir "kanun maddesi" ile somut bir hadisede verilmiş "hukuki karar" arasında [bizim bugün artık alıştığımız oranda] bir farklılık hiç bir şe­kilde olmamıştı. Bir düzenin sadece somut bir duruma ait bir düzen olması da mümkündür. Daha fazlası hu­kuk sosyolojisinin sahasına girmektedir. Evvela başka konuya geçmeden maksadımıza uygun olacak biçimde kanun ile hukuki kararı birbirinden ayıran modern an­layışla meşgul olacağız.